Richtlijnen voor oefeningen of toetsen op papier

Bladspiegel

Gebruik mat papier. Gebruik papier met voldoende dikte, om doorschijnen van de tekst te voorkomen. Voor dagelijks gebruik (printen of kopiëren) is regulier printpapier van 80 gram voldoende. (1)

Gebruik papier of een achtergrond in off-white. (2)

Kies een rustige, ruime en overzichtelijke opmaak met veel wit. Pas ruime marges toe. (9)

Plaats de lopende tekst bij voorkeur in één kolom. Afhankelijk van de breedte van de pagina kan tekst eventueel in meerdere kolommen worden gepresenteerd. Ook voor (reken)opgaven is dit een optie. (11)

Zorg voor grafisch duidelijk gescheiden kolommen, bijvoorbeeld de kolommen op ruime afstand van elkaar plaatsen. (12)

Plaats kolommen en tekstblokken in een logische leesrichting. Laat kolommen niet springen over de pagina. (13)

Houd de tekst alleen links uitgelijnd. (14)

Beperk de regellengte tot 60 of 70 karakters (= gemiddeld voor een A4-pagina). Bij regels die te lang zijn raken leerlingen de draad van de tekst kwijt. (15)

Vermijd diagonaal of verticaal geplaatste tekst. (16)

Bij materiaal voor het voortgezet onderwijs is een interlinie van 1 voldoende. Voor het primair onderwijs is een interlinie van 1,5 aan te raden. (17)

Voorzie bij oefeningen en proefwerken in voldoende schrijfruimte. (18)

 

Lettertype

Gebruik bij een witte achtergrond een lettertype in een percentage van zwart, bijvoorbeeld donkergrijs, in plaats van zuiver zwart. (20)

Gebruik een schreefloos lettertype. Goede voorbeelden zijn Arial, Comic Sans, Verdana, Helvetica, Tahoma, Trebuchet, Sassoon, Lexia Readable en Read Regular. Bij formules kan indien gewenst een schreefletter worden gebruikt. (21)

Bij de meeste schreefloze lettertypes is lettergrootte 12 voldoende. Wanneer een kleiner lettertype wordt gebruikt is het aan te raden de tekst te verbreden. Pas deze lettergrootte overal toe, ook bij registers of indexen. (22)

Schrijf tekst niet volledig in hoofdletters. (23)

Wissel niet van lettertype in de lopende tekst. (24)

Wanneer uit bronmateriaal wordt geciteerd of voorbeelden worden gegeven kan dit zo nodig in een afwijkend lettertype worden gepresenteerd. (25)

Het leest prettig wanneer kernwoorden gemarkeerd zijn. Het vet drukken van woorden heeft hierbij de voorkeur boven cursiveren. Vermijd het onderstrepen van woorden. (26)

Ongewoon gevormde letters veroorzaken erg veel leesproblemen. (28)

Houd bij de keuze van lettertypen rekening met de vormgeving van de cijfers. De getallen moeten goed van elkaar te onderscheiden zijn. Voor het weergeven van wiskundige en natuurkundige formules is Times New Roman een goede keuze. (29)

Markeer bij getallen van meer dan vier cijfers de duizendtallen met een halve spatie of leesteken. (30)

 

Illustraties en kleurgebruik

Een lay-out met zorgvuldig gebruik van illustraties, tussenkopjes en alinea's bevordert het begrip van de tekst. (31)

Functionele illustraties die de tekst ondersteunen kunnen tekstbegrip bevorderen en worden gewaardeerd. Illustraties breken de bladspiegel en verminderen de hoeveelheid tekst op een pagina, waardoor deze beter behapbaar wordt. (32)

Gebruik illustraties nooit als achtergrond achter de tekst. Maak een duidelijke scheiding tussen tekst en illustratie (33)

Het gebruik van kleuren, vooral bij veel verschillende kleuren of felle kleuren, leidt af van de inhoud van de tekst. Gebruik kleur daarom bij voorkeur wanneer het gebruik betekenis heeft. Het gebruik van kaders en kolommen heeft ook de voorkeur boven het gebruik van felle kleuren. (34)

Houd de middenvouw vrij van tekst en illustraties. (35)

 

Tekst en taal

Eindig een pagina met een volle zin. (38)

Maak zorgvuldig en consequent gebruik van interpunctie om zinnen, bijzinnen en opsommingen te markeren. Dit is belangrijk om tekst natuurlijk voor te laten lezen door voorleessoftware. (39)

Voorkom het gebruik van bijzinnen in bijzinnen. (40)

Gebruik zo veel mogelijk de actieve vorm. (41)

Bij opdrachten: geef korte en heldere instructies. (42)

Beperk het gebruik van afkortingen. (43)

Bewaar eenheid in de tekst door verbanden tussen zinnen expliciet te maken. (44)

Maak de te leren stof herkenbaar. Het gebruik van fictie moet illustratief zijn en in dienst staan van de te leren stof. (45)

Markeer bij getallen van meer dan vier cijfers de duizendtallen met een halve spatie of teken. (30)

Breek woorden niet af. (19)

Het leest prettig wanneer kernwoorden gemarkeerd zijn. Het vet drukken van woorden heeft hierbij de voorkeur boven cursiveren. Vermijd het onderstrepen van woorden. (25)

Voeg waar mogelijk elementen in die het scannend lezen bevorderen. Dit zijn bijvoorbeeld duidelijke kopjes, opsommingen, afbeeldingen, inhoudsopgave, pictogrammen en een index. (4)

Als een opdracht uit meerdere deelopdrachten bestaat, zet deze dan onder elkaar. (6)

Richtlijnen voor folio

Formaat

Een boek dient hoger te zijn dan breed. Brede (vierkante) boeken leveren problemen op wanneer pagina's gescand worden voor gebruik in voorleesprogramma's. (10)

 

Bladspiegel

Kies een rustige, ruime en overzichtelijke opmaak met veel wit. Pas ruime marges toe. (9)

Plaats de lopende tekst bij voorkeur in één kolom. Afhankelijk van de breedte van het boek kan tekst eventueel in meerdere kolommen worden gepresenteerd. Ook voor (reken)opgaven is dit een optie. (11)

Zorg voor grafisch duidelijk gescheiden kolommen, bijvoorbeeld de kolommen op ruime afstand van elkaar plaatsen. (12)

Plaats kolommen en tekstblokken in een logische leesrichting. Laat kolommen niet springen over de pagina. (13)

Houd de tekst alleen links uitgelijnd. (14)

Beperk de regellengte tot 60 of 70 karakters (= gemiddeld voor een A4-pagina). Bij regels die te lang zijn raken leerlingen de draad van de tekst kwijt. (15)

Vermijd diagonaal of verticaal geplaatste tekst. (16)

Bij materiaal voor het voortgezet onderwijs is een interlinie van 1 voldoende. Voor het primair onderwijs is een interlinie van 1,5 aan te raden. (17)

Voorzie in werkboeken en proefwerken in voldoende schrijfruimte. (18)

 

Lettertype

Gebruik bij een witte achtergrond een lettertype in een percentage van zwart, bijvoorbeeld donkergrijs, in plaats van zuiver zwart. (20)

Gebruik een schreefloos lettertype. Goede voorbeelden zijn Arial, Comic Sans, Verdana, Helvetica, Tahoma, Trebuchet, Sassoon, Lexia Readable en Read Regular. Bij formules kan indien gewenst een schreefletter worden gebruikt. (21)

Bij de meeste schreefloze lettertypes is lettergrootte 12 voldoende. Wanneer een kleiner lettertype wordt gebruikt is het aan te raden de tekst te verbreden. Pas deze lettergrootte overal toe, ook bij registers of indexen. (22)

Schrijf tekst niet volledig in hoofdletters. (23)

Wissel niet van lettertype in de lopende tekst. (24)

Wanneer uit bronmateriaal wordt geciteerd of voorbeelden worden gegeven kan dit zo nodig in een afwijkend lettertype worden gepresenteerd. (25)

Het leest prettig wanneer kernwoorden gemarkeerd zijn. Het vet drukken van woorden heeft hierbij de voorkeur boven cursiveren. Vermijd het onderstrepen van woorden. (26)

Onderstreep de hyperlinks in de tekst (27)

Ongewoon gevormde letters veroorzaken erg veel leesproblemen. (28)

Houd bij de keuze van lettertypen rekening met de vormgeving van de cijfers. De getallen moeten goed van elkaar te onderscheiden zijn. Voor het weergeven van wiskundige en natuurkundige formules is Times New Roman een goede keuze. (29)

Markeer bij getallen van meer dan vier cijfers de duizendtallen met een halve spatie of leesteken. (30)

 

Illustraties en kleurgebruik

Een lay-out met zorgvuldig gebruik van illustraties, tussenkopjes en alinea's belangrijk voor het toepassen van begrijpend lezen strategieën. (31)

Functionele illustraties die de tekst ondersteunen kunnen tekstbegrip bevorderen en worden gewaardeerd. Illustraties breken de bladspiegel en verminderen de hoeveelheid tekst op een pagina, waardoor deze beter behapbaar wordt. (32)

Gebruik illustraties niet als achtergrond achter de tekst. Maak een duidelijke scheiding tussen tekst en illustratie (33)

Het gebruik van kleuren, vooral bij veel verschillende kleuren of felle kleuren, leidt af van de inhoud van de tekst. Gebruik kleur daarom bij voorkeur wanneer het gebruik betekenis heeft. Het gebruik van kaders en kolommen heeft ook de voorkeur boven het gebruik van felle kleuren. (34)

Houd de middenvouw vrij van tekst en illustraties. (35)

Druk of print op mat papier. Gebruik papier met voldoende dikte, om doorschijnen van de tekst te voorkomen. Voor dagelijks gebruik (printen of kopiëren) is regulier printpapier van 80 gram voldoende. (1)

Gebruik papier of een achtergrond in off-white. (2)

Een boek dient hoger te zijn dan breed. Brede (vierkante) boeken leveren problemen op wanneer pagina's gescand worden voor gebruik in voorleesprogramma's. (10)

Richtlijnen voor folio

Eindig een pagina met een volle zin. (38)

Maak zorgvuldig en consequent gebruik van interpunctie om zinnen, bijzinnen en opsommingen te markeren. Dit is belangrijk om tekst natuurlijk voor te laten lezen door voorleessoftware. (39)

Voorkom het gebruik van bijzinnen in bijzinnen. (40)

Gebruik zo veel mogelijk de actieve vorm. (41)

Bij opdrachten: geef korte en heldere instructies. (42)

Beperk het gebruik van afkortingen. (43)

Bewaar eenheid in de tekst door verbanden tussen zinnen expliciet te maken. (44)

Maak de te leren stof herkenbaar. Het gebruik van fictie moet illustratief zijn en in dienst staan van de te leren stof. (45)

Markeer bij getallen van meer dan vier cijfers de duizendtallen met een halve spatie of teken. (30)

Breek woorden niet af. (19)

Het leest prettig wanneer kernwoorden gemarkeerd zijn. Het vet drukken van woorden heeft hierbij de voorkeur boven cursiveren. Vermijd het onderstrepen van woorden. (25)

Voeg waar mogelijk elementen in die het scannend lezen bevorderen. Dit zijn bijvoorbeeld duidelijke kopjes, opsommingen, afbeeldingen, inhoudsopgave, pictogrammen en een index. (4)

Studiehulpen als samenvattingen, leerdoelen en een overzicht van de belangrijkste begrippen helpen de stof te verwerken. (5)

Als een opdracht uit meerdere deelopdrachten bestaat, zet deze dan onder elkaar. (6)

Voeg naslagmogelijkheden toe, zoals een lijst met afkortingen, een verklarende woordenlijst en/of een register (7)

Een lay-out met zorgvuldig gebruik van illustraties, tussenkopjes en alinea's is belangrijk voor het toepassen van begrijpend lezen strategieën. (31)

Functionele illustraties die de tekst ondersteunen kunnen tekstbegrip bevorderen en worden gewaardeerd. Illustraties breken de bladspiegel en verminderen de hoeveelheid tekst op een pagina, waardoor deze beter behapbaar wordt. (32)

Houd de tekst alleen links uitgelijnd. (14)

Schrijf tekst niet volledig in hoofdletters. (23)

Wissel niet van lettertype in de lopende tekst. (24)

Een lay-out met zorgvuldig gebruik van illustraties, tussenkopjes en alinea's bevordert het begrip van de tekst. (31)

Functionele illustraties die de tekst ondersteunen kunnen tekstbegrip bevorderen en worden gewaardeerd. Illustraties breken de bladspiegel en verminderen de hoeveelheid tekst op een pagina, waardoor deze beter behapbaar wordt. (32)

Gebruik illustraties niet als achtergrond achter de tekst. Maak een duidelijke scheiding tussen tekst en illustratie (33)

Houd de middenvouw vrij van tekst en illustraties. (36)

Aanvulling voor digitaal materiaal

Gebruik afbeeldingen, grafieken en plaatjes om de tekstvakken te breken. Let er wel op dat het soms een poosje duurt voordat een afbeelding is geladen. (66)

Richtlijnen voor folio

Zorg voor een aantrekkelijke en informatieve boekomslag met duidelijke belettering. (3)

Voeg naslagmogelijkheden toe, zoals een lijst met afkortingen, een verklarende woordenlijst en/of een register (7)

Maak woordenlijsten met oefenwoordjes digitaal beschikbaar. (8)